Bezoek aan Langemark - Poelkapelle

 

Laat me beginnen met te zeggen dat mijn pensioen toch wat anders is uitgedraaid dan ik had verwacht. Toen mijn collega’s op mijn laatste werkdag vroegen wat ik ging doen, antwoordde ik vol enthousiasme: “Met de Bravia door Europa toeren!” Nu ben ik al dolblij als ik met de Bravia een dagje naar de supermarkt kan.

Na mijn bezoek aan Wortel loop ik nog steeds rond met een schouder die protesteert en, alsof dat nog niet genoeg drama is, nu ook een rechtervoet die me dwarszit. Door het tropische weer zwol die voet op als een ballon en kon ik de trap alleen nog bekijken alsof het de Mount Everest was. Gelukkig hebben mijn compressiekousen het ergste alweer weggewerkt. Het is trouwens precies om zulke fratsen dat ik ooit ben gestopt met fietsen, waardoor mijn op maat gemaakte carbon racefiets van Ridley nu als een stoffige museumstuk staat weg te kwijnen onder een dik pak stof. Slechte bloedsomloop, volledig mijn eigen schuld. Toen mijn moeder zaliger zei: “Manneke, zou ge niet beter stoppen met roken?” dacht ik slimmer te zijn en zou ik zelf wel bepalen wanneer. Dat heb ik gedaan… alleen jammer genoeg pas toen het kalf al lang verdronken was.

En dus ben ik blij dat in vandaag donderdag 9/07/2026 eindelijk nog eens weg kon met de Bravia. Bestemming het Duitse soldatenkerkhof van Langemark dat trouwens ook nog op de bucketlijst stond. Het is niet de bedoeling om veel te wandelen dus kan ik mijn voet nog wat sparen. 

De nieuwe onthaalsite naast de begraafplaats stelt het leven van de soldaat gedurende de eerste oorlogsmaanden voor en de wegtrekkende bevolking, de verschrikking van de eerste gasaanvallen in april 1915 en het ontstaan en de evolutie van deze begraafplaats. De onthaalsite is een zwarte tunnel van 25m lang en 3 m breed. Aan de linkerkant tonen 7 beeldschermen de geschiedenis van deze ingetogen site. Aan de rechterkant zijn er 3 kijkgaten zodat vanuit de donkere tunnel de begraafplaats te zien is. Het sobere ontwerp van de onthaalsite, gecombineerd met authentiek en nieuw beeldmateriaal, zorgen voor een unieke belevenis !

Het ‘Deutscher Soldatenfriedhof’ in Langemark is bijzonder aangrijpend door de kracht van de eenvoud. Achter de monumentale poort van roze Weserberg-zandsteen liggen ruim 44.000 Duitsers begraven, van wie bijna 25.000 in een massagraf. Meer dan 3.000 studenten-vrijwilligers van het 22ste t.e.m. 27ste Reservekorps vonden hier hun laatste rustplaats. Ze sneuvelden in oktober en november 1914 tijdens herhaalde aanvallen in de Eerste Slag bij Ieper. Door het grote aantal studenten onder deze vrijwilligers, kreeg de begraafplaats de naam 'Studentenfriedhof'.

Omdat de Duitse militaire begraafplaats van Langemark meest plaats bood, werden hier in de periode 1956-1958 alle niet-geïdentificeerde ontgravenen uit België in een 'kameradengraf' bijgezet. Achter de toenmalige afscheidingsmuur werden 366 graven verplaatst om plaats te maken voor het reusachtige graf. Hierin werden bijna 25.000 stoffelijke resten bijgezet.

Vóór het graf liggen de wapenschilden van 8 Belgische provincies (Oost- en West-Vlaanderen kreeg de naam Vlaanderen; Brabant was nog niet opgedeeld in Vlaams en Waals Brabant).

Centraal tussen de 8 wapenschilden ligt een bronzen krans van eikenloof met de woorden 'Ich habe dich bei deinem namen gerufen, du bisst mein' uit de profeet Jesaja (43,1).

Rond het massagraf staan blokken met daarop 68 bronzen panelen met de namen van 17.342 niet-geïdentificeerde waarvan men op basis van archiefonderzoek quasi zeker is dat ze in dit massagraf bijgezet werden. De namen staan alfabetisch gerangschikt.

De beeldengroep van de professor aan de Akademie der Bildender Künste in München Emil Krieger stond oorspronkelijk tegen de vroegere scheidingsmuur tussen het massagraf en het inkomgebouw. Er werden vier treurende militairen uitgebeeld die met hun rug tegen de muur stonden, aan de achterzijde van het massagraf. Op die manier moesten de beelden vanop afstand bekeken worden. De beelden werden heel sober uitgevoerd. Het geheel moest oproepen tot bezinning.

In 1984 werd de beeldengroep verplaatst naar de verste zijde van de begraafplaats.

Op het hoger gelegen deel van de begraafplaats staan drie gerestaureerde Duitse betonnen schuilplaatsen, gedeeltelijk bovengronds met de toegangen gekeerd naar de Duitse linie (noorden). Om deze verdedigingslijn (Hindenburglinie Langemark-Geluveld) nog meer te benadrukken, werden de bunkers verbonden met grote blokken uit beton met vooraan een granietblok met daarop de namen van legerafdelingen en studentenverenigingen die aan de inrichting van de oorspronkelijke begraafplaats in de jaren 1930 hebben meegeholpen.

Na het maken van de foto's wandel ik terug naar de Bravia, het is dan tijd voor koffie en boterhammen. Ondertussen rijden zowel auto's met vooral Duitse nummerplaten als autocars die dan voornamelijk uit Engeland komen, op en af de parking. Na het eten ga ik nog even terug. 

Rond de begraafplaats staat een lage, brede omheiningsmuur van dezelfde steensoort als het poortgebouw. Langs de straatkant groeien knotwilgen, als een erewacht, waarvan sommige me doen denken aan soldaten met door granaatscherven opengereten lichamen. Het rechterdeel rond het voormalige klaprozenveld, nu met bijzettingen uit het midden van de jaren 1950, wordt omgeven door een brede sloot die herinnert aan de onderwaterzetting van het IJzerfront.

In het poortgebouw binnen bevinden zich twee ruimten die met eikenhout afgewerkt zijn. Op de eiken panelen van de 'ere-ruimte' aan de rechterkant staan de namen van de 6.313 geïdentificeerde gesneuvelden van de oorspronkelijke begraafplaats (laagst gelegen deel). 

Na nog wat foto’s te hebben genomen, wandel ik terug naar de Bravia. Er valt niet veel op te ruimen en even later begin ik aan de terugweg naar huis. Ik ben blij dat ik dit even heb kunnen doen, en nu kijk ik uit naar wat volgt.